Dược liệu, không phải “thần dược” – Bính Ngựa

có những điều cần nhanh lại không nhanh,

có những điều cần chậm lại không chậm.

Vậy nhanh hay chậm là được?

Ngồi xuống uống trà, @Dr.Hoa Xà và câu chuyện Mời trà

BẠCH HOA XÀ THIỆT THẢO

Bạch hoa xà thiệt thảo

• Tên gọi khác: Giáp mãnh thảo, xà thiệt thảo, cây lữ đồng.

• Tên khoa học: Hedyotis diffusa Willd.

• Họ: Cà Phê (Rubiaceae).

1. Đặc điểm của cây bạch hoa xà thiệt thảo.

+ Bạch hoa xà thiệt thảo thuộc loại thân thảo sống hằng năm, mọc bò. Thân nhẵn, có màu nâu nhạt, gốc tròn, thân non có 4 cạnh, mang nhiều cành.

+ Lá màu xám, hơi thuôn nhọn ở đầu, dai, gần như không có cuống. Lá dài khoảng 1,5 – 3,5 cm, rộng 1 – 2 mm.

+ Hoa màu trắng hoặc hơi hồng, mọc đơn ở gần nách lá. Hoa nhỏ, có 4 lá đài hơi nhọn, ống đài hình cầu.

+ Bên trong quả có chứa nhiều hạt, có góc cạnh.

2. Khu vực phân bố

Thảo dược này thường mọc hoang ở vùng ven sườn đồi, bờ ruộng. Chúng phân bố khắp các miền từ Bắc – Trung – Nam. Chúng thường mọc ven 2 lối đi và cũng rất dễ tìm.

3. Bộ phận được dùng làm dược liệu

Hầu hết các bộ phận của cây đều được sử dụng để làm dược liệu.

4. Thu hái – Sơ chế

Bạch hoa xà thiệt thảo thường được thu hoạch vào mùa hạ. Sau khi thu hoạch, thảo dược sẽ được mang đi rửa sạch, phơi hoặc sấy khô và bảo quản.

5. Bảo quản

Dược liệu sau khi được phơi, sấy khô sẽ được cho vào túi nilong và bảo quản ở nơi có độ ẩm dưới 12%.

6. Thành phần hóa học

Các nghiên cứu hiện đại chỉ ra, trong cây bạch hoa xà thiệt thảo có chứa một số thành phần hóa học như là:

• Hentriaconotane

• 2-Methyl-3- Hydroxy

• Stigmastatrienol

• Ursolic acid

• Oleanolic acid

• b-Sitosterol

• Asperuloside

• Scandoside methylester

• Scandoside

• Geniposidic acid

• Deacetylasperulosidic acid

Vị thuốc của bạch hoa xà thiệt thảo

1. Tính vị

Dược liệu có vị ngọt nhạt, tính mát.

2. Quy kinh

Quy vào kinh Tâm, Can, Vị, Đại trường, Tiểu trường.

3. Tác dụng dược lý

Một số nghiên cứu trong phòng thí nghiệm và trên động vật ghi nhận dịch chiết bạch hoa xà thiệt thảo có hoạt tính kháng viêm, kháng khuẩn yếu và hoạt tính trên một số dòng tế bào ung thư in vitro. Các kết quả này chưa được kiểm chứng trên người và không thay cho chẩn đoán, điều trị của nhân viên y tế.

5. Độc tính

Chưa có nghiên cứu cụ thể về độc tính của dược liệu. Nhưng các chuyên gia khuyến nghị bệnh nhân nên sử dụng theo đúng liều lượng đã quy định để không gây ra tác dụng phụ không mong muốn.

Kiêng kỵ khi sử dụng bạch hoa xà thiệt thảo

v Đối tượng không nên sử dụng

Phụ nữ mang thai và đang cho con bú.

Trẻ sơ sinh

v Tương tác thuốc

Bạch xà hoa thiệt thảo có khả năng tương tác với thuốc tránh thai.

v Một vài lưu ý khi sử dụng cây bạch hoa xà thiệt thảo

Để sử dụng xà thiệt thảo an toàn, bệnh nhân có thể lưu ý đến một số vấn đề sau:

+ Sử dụng thảo dược có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng để an toàn với sức khỏe.

+ Không sử dụng dược liệu khi đã bị ẩm mốc hoặc có mùi lạ.

+ Trong quá trình dùng thuốc bạn nên hạn chế sử dụng rau muống, đậu xanh, chè khô,…

+ Sử dụng dược liệu theo liều lượng quy định.

Bồ Công Anh được biết đến là một loài hoa xinh đẹp, nhẹ nhàng. Nhưng không nhiều người biết đây cũng là một vị dược liệu.

1. Giới thiệu về cây

Bồ Công Anh còn có tên gọi khác là rau mũi cày, rau diếp dại, rau diếp trời, bồ công anh nam…, mọc ở các trảng cỏ, bãi hoang ven núi, độ cao lên tới 1800m.

Cây Bồ công anh có mấy loại? Loại thường gặp ở Việt Nam là Bồ công anh mũi mác (Lactuca indica L.), họ Cúc (Asteraceae). Ngoài ra còn có Bồ công anh hoa lam hay Cải ô rô (Cichorium intybus L.), Bồ công anh lùn (Taraxacum officinale L.), Bồ công anh Trung Hoa (Taraxacum borealisinense K.), cũng đều thuộc họ Cúc.

1.1 Đặc điểm thực vật

Bồ công anh Việt Nam là cây thân thảo, mọc đứng, thân nhẵn, có chiều cao 0,5-1m, lên tới 3m, mọc hàng năm hay hai năm, thân tương đối thẳng và ít phân nhánh, đôi khi có những đốm tía. Lá cây mọc so le, gần như không cuống, có hình thái đa dạng, các lá dưới thuôn, dài 30cm, rộng 5-6cm, gần như dính với gốc, xòe ra ngoài, đầu nhọn, mép có răng cưa to hoặc xẻ thùy không đều, hẹp và sâu, thùy lớn nhỏ xen kẽ nhau; còn các lá ở giữa và trên ngọn thì ngắn và hẹp dần, phiến lá gần như nguyên hoặc rất ít răng cưa, hình dải.

Hoa mọc thành cụm hình đầu ở ngọn thân và nách lá, có màu vàng, tập trung thành chùy dài và hẹp, đôi khi phân nhánh nhiều và tỏa rộng thành 2-5 đầu, mỗi đầu 8-10 hoa; các nhánh nhỏ có hoa từ gốc tới ngọn; tổng bao hình trụ, nhị 5 vòi, vòi nhụy có gai; các lá bắc ở ngoài có hình bầu dục tù còn các lá phía trong hình dải, tù nhiều ở chóp lá. Quả bế có màu đen, với mỏ trắng và hai cạnh lồi như cánh, thêm hai gờ.

1.2 Thu hái và chế biến

Bộ phận dùng: Toàn cây.

Bồ công anh được thu hái vào tháng 5-7, lúc cây chưa hoặc bắt đầu có hoa, bỏ lá già, phơi hoặc sấy ở nhiệt độ thấp tới khô.

1.3 Đặc điểm phân bố

Bồ công anh có nguồn gốc ở phía tây Trung Quốc, có mặt phổ biến ở các tỉnh miền núi và trung du như Lào Cai, Cao Bằng, Hà Nội, Ninh Bình, Thừa Thiên Huế, đến Tây Nguyên. Ngoài ra, cây còn được tìm thấy ở Ấn Độ, Myanma, Lào, Campuchia, Thái Lan…

2.Thành phần hóa học

Bồ công anh chứa các thành phần sau: Nước (91,8%), protid (3,4%), glucid (1,1%), chất xơ (2,9%), tro (1,2%), caroten (3,4%mg), Vitamin C (25%mg). Chiết xuất Bồ công anh chứa 5% hợp chất phenolic, chẳng hạn như quercetin, axit caffeic, Rutin và axit chlorogenic. Ngoài ra, nhiều Flavonoid đã được phát hiện như luteolin, luteolin-7- O -glucoside, kaempferol và apigenin.

3.Tác dụng – Công dụng của Bồ công anh

3.1 Tác dụng dược lý

3.1.2 Hoạt động chống oxy hóa và chống viêm

Các hợp chất phenolic trong chiết xuất Bồ công anh có tác dụng chống oxy hóa mạnh mẽ, bao gồm axit protocatechulic, methyl p -hydroxybenzoat, axit caffeic, axit 3,5-dicaffeoylquinic, luteolin 7- O -β-glucopyranoside và quercetin 3- O -β-glucopyranoside. Chiết xuất Bồ công anh có hoạt tính diệt gốc tự do đáng kể, bảo vệ hiệu quả DNA chống lại sự phân cắt sợi và giảm stress oxy hóa trong các tế bào HL-60 của bệnh bạch cầu tiền tủy bào ở người. Hơn nữa, chiết xuất thảo mộc này cũng ức chế gần như hoàn toàn quá trình sản xuất oxit nitric và biểu hiện mRNA của enzym tổng hợp oxit nitric cảm ứng, trong các tế bào RAW264.7 của đại thực bào được kích thích bằng nội độc tố vi khuẩn LPS.

3.2 Tác hại của cây Bồ công anh

Bồ công anh không nên sử dụng cho người có làn da nhạy cảm, dễ bị dị ứng với phấn hoa, có thể xảy ra tình trạng viêm da tiếp xúc.

3.3 Công dụng theo y học cổ truyền

Cây Bồ công anh có tính mát, vị đắng, cay, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, lợi thấp, hoạt huyết khứ ứ.

BÁN CHI LIÊN

Tên tiếng Việt: Bán chi liên, Hoàng cầm râu

Tên khoa học: Scutellaria barbata D. Don

Tên đồng nghĩa: Scutellaria rivularis Benth.

Họ: Lamiaceae (Bạc hà)

1. Mô tả:

+ Cây thảo, mọc bò, cao 15 – 20 cm. Thân mảnh, hình trụ, mọc đứng, nhẵn hoặc có lông nhỏ. Lá mọc đối, hình trứng, dài 1,25 – 2,5 cm, rộng 0,7 – 0,8 cm, gốc hình nêm hoặc hình tim, đầu nhọn, mép khía răng, mặt dưới rất nhạt; những lá gần ngọn không cuống, những lá phía dưới có cuống mảnh dài 5 – 6mm.

+ Cụm hoa mọc ở kẽ lá; lá bấc dạng lá; đài hình chuông, dài 1,5 – 2mm, nhẵn hoặc hơi có lông, có đường sống rõ; tràng màu xanh lơ, đài 9 – 10 mm, hơi loe ra ở đầu, chia 2 môi, môi trên có 3 thùy, thùy giữa lớn, thùy bên hẹp, môi dưới rộng và tròn; nhị 4, đính vào 1/3 phần dưới của tràng, không thò ra ngoài, chỉ nhị có lông ở gốc; bầu nhẵn.

+ Quả nhẵn hoặc có lông.

+ Mùa hoa: tháng 11.

2. Bộ phận dùng:

Toàn cây, thu hái quanh năm, dùng tươi hay phơi khô.

3. Thành phần hóa học:

Bán chi liên (Radix Scutellariae barbatae) chứa các thành phần hóa học chính là flavonoid (scutellarin, scutellarein, carthamidin, isocarthamidin), cùng với alkaloid, sterol, tanin, hợp chất phenol và polysaccarit. Các hợp chất này đang được nghiên cứu về hoạt tính chống oxy hóa và kháng viêm trong phòng thí nghiệm.

Các thành phần hóa học chi tiết:

• Flavonoid (Hoạt chất chính): Scutellarin, scutellarein, carthamidin, isocarthamidin, baicalein, apigenin, wogonin, naringenin.

• Alkaloid: Các hợp chất có tác dụng dược lý cao.

• Hợp chất khác: Tanin, Phenol, polysaccharide và các acid hữu cơ.

Thành phần trong rễ: Cholesterol, sitosterol, acid stearic.

+ Toàn cây bán chi biên chứa scutellarin scutellarein, carthamidin, isocarthomidin (W. Tang và cs, 1992). Ngoài ra, còn có alcaloid, hợp chất phenol, sterol, tanin.

+ Rễ có cholesterol, β – sitosterol, acid stearic (Trung dược từ hải 1,1993).

4. Tác dụng dược lý:

Flavonoid scutellarin có tác dụng ức chế hoạt độ của protein kinase c não chuột cống trắng được tinh chế một phần.

5. Tính vị, công năng:

Bán chi liên có vị hơi đắng, tính mát, có tác dụng thanh nhiệt giải độc, lợi tiểu, tiêu sưng, giảm đau.

những cây thuốc quý